Özet

Hayvanlar insanlığın ilk dönemlerinden beri insanoğlunun beslenme, ulaşım, korunma gibi birçok temel ihtiyacının karşılanmasına yardımcı olmuştur bunun için de hayatımızda önemli bir yere sahiptirler. Özellikle göçebe bir toplum olan Türklerin hayatında oldukça önemlidir. Türklerin, göç sırasında yanında getirdikleri at, keçi, koyun, köpek vs. gibi hayvanlar yüzlerce yıl hep en yakınlarında olmuştur. Hatta çoğu zaman evin bir bireyi olarak görülmüşlerdir, bu sebeple de insanlar bu hayvanlara rengine, huyuna, cinsine ve görevlerine göre çeşitli isimler vermişlerdir. İnsanlar yaşadıkları yerlere, kişilere, bitkilere, hayvanlara kısaca benimsedikleri her şeye kendi kültürlerine ve dil yapısına göre özel isimler vermişlerdir. Bunlardan özellikle yer ve kişi adları inceleme alanı oluşturmaktadır. Hayvan adları ise tür üzerinden değerlendirilmektedir. Bu bildiride Ahıska, Kazak, Kırgız ve Türkiye Türklerinin at, köpek, inek gibi evcil ve kartal gibi vahşi hayvanlara verdiği özel isimler üzerinde durulacaktır. Bu Türk topluluklarının seçilme sebebi, Kıpçak grubundan Kazak Türkçesi ve Kırgız Türkçesi; Oğuz grubundan ise Ahıska Türkçesi ve Türkiye Türkçesinin birbirlerine ağız yakınlığında olmasıdır. Çalışmamızda hayvanlara verilen özel adlar; dış görünüşüne göre adlandırılanlar, görevine göre adlandırılanlar, karakterine göre adlandırılanlar ve rengine göre adlandırılanlar olmak üzere dört ana başlık altında sınıflandırılacaktır. Sonrasında ise destanlardaki hayvanların özel isimleri verilecektir. Bu araştırma neticesinin dilbilim, halkbilim, toplumbilim gibi araştırma alanlarına da katkı sağlayabileceği düşüncesindeyiz.

Anahtar Kelimeler: Hayvan Adları, Özel Adlar, Ad Bilimi.

Abstract

Since the early periods of humanity, animals have helped human beings to meet their basic needs such as nutrition, transportation and protection, and have an important place in our lives. It is especially important in the life of Turks as a nomadic society. The Turks migrated with their animals such as horses, sheep, dogs. İn fact, most of the time they were seen as an individual of the house, so people gave these animals various names according to their color, nature, genus and duties. People have given special names according to their culture and language structure to the places they live, people, plants and animals. Research is often done on place names and person names. Animal names have been investigated as species names rather than proper name. In this study, Ahiska Turks, Kazakh Turks, Kirghiz Turks and Turkish Turks will present proper name they give to animals such as horses, dogs, cows and eagles. The specific names given to the animals in our study will be classified under four main headings: those named by their appearance, those named by their character, those named by their character, and those named by their color. After that, proper names of animals in the epics will be given. We believe that this research can contribute to research areas such as linguistics, folklore and sociology.

Keywords :Animal Names, Proper Names, Onomastic.